Szczepienie dzieci– co należy wiedzieć?

Dziecko

Szczepienie dzieci– co należy wiedzieć?

Dlaczego należy szczepić dzieci, które szczepienia są obowiązkowe i czy szczepionki są groźne? To zagadnienia wzbudzające wśród rodziców wątpliwości, szczególnie przez wzgląd na powszechne mity dotyczące szczepień. Sprawdź, które szczepienia dla dzieci są obowiązkowe, kiedy je wykonać i dlaczego istnieje obowiązek szczepień.

Obowiązek szczepień

Niewiele tematów związanych z rodzicielstwem wzbudza w ostatnich latach tyle emocji co szczepienia dzieci. Wokół szczepień narosło wiele mitów i nieporozumień, dlatego teraz przystępnie wyjaśniamy, na czym polega istota szczepień dzieci, obalamy nieprawdziwe, obiegowe opinie na ich temat oraz tłumaczymy, które szczepienia dzieci są obowiązkowe, a które zalecane.

Warto zacząć od kwestii obowiązku szczepień ochronnych Polsce. Jest on regulowany ustawowo i ma na celu utrzymanie wysokiego poziomu odporności w społeczeństwie. Jego nieprzestrzeganie wiąże się z karą grzywny. W ten sposób zapobiega się epidemiom, a niektóre choroby udało się wyeliminować lata temu. Przykładem może być polio, na które zachorowalność zaczęła spadać po wdrożeniu w latach 50. XX wieku programu powszechnych szczepień na tę chorobę. W Polsce ostatni przypadek polio zanotowano w 1984 roku.

Obowiązek szczepień utrzymuje wysoką odporność zbiorowiskową na choroby zakaźne. Oznacza to, że dzięki wysokiemu odsetkowi odporności nabytej w danej społeczności (zwykle powyżej 90 proc.), choroba nie ma możliwości rozprzestrzenienia się. W niektórych krajach nie ma obowiązku szczepień, jednak nie znaczy to, że w tych społecznościach niewielu rodziców szczepi dzieci. Jeśli szczepienia są dobrowolne, dba się o świadomość społeczną lub wprowadza ograniczenie dostępu do przedszkoli i szkół dla dzieci nieszczepionych. W ten sposób zachęca się pośrednio do szczepienia dzieci, ponieważ jest to podstawowa metoda zapobiegania epidemiom.

Dlaczego szczepimy szczepień?

Dziecko, rodząc się, posiada tzw. odporność pierwotną. Nie wystarcza ona jednak, by jego układ odpornościowy poradził sobie ze wszystkimi chorobami z prostej przyczyny. Bakterie i wirusy jako znacznie prostsze formy życia ewoluują o wiele szybciej niż człowiek, dlatego występują one obecnie w formach, na które nie jest przygotowany organizm noworodka.

Z tego względu dzieciom należy podawać szczepionki, czyli preparaty zawierające osłabione lub zabite drobnoustroje, ewentualnie wydzielane przez nie toksyny w zneutralizowanej formie. Najnowsze szczepionki to także sztucznie wytworzone imitacje ich struktur. W ten sposób układ odpornościowy poznaje je i uczy się rozpoznawania i zwalczania prawdziwych czynników chorobotwórczych bez ryzyka związanego z przechodzeniem choroby. Bez takiego przygotowania przeciwciała mogą w ogóle nie wykryć zagrożenia i nie stawić żadnego oporu rozwojowi infekcji w organizmie malucha. To z kolei może doprowadzić do groźnych powikłań, łącznie ze zgonem. To właśnie powikłań chorób zakaźnych nie należy lekceważyć. W części przypadków dziecko może przebyć daną chorobę bez szkody, ale u pewnego odsetka dzieci obserwuje się ciężki przebieg zakażeń. Przykładem może być odra, w której przypadku nawet u jednego na ponad tysiąc dzieci rozwija się podostre stwardniające zapalenie mózgu, czyli choroba kończąca się śmiercią.

Szczepienia dzieci – fakty i mity

Zwłaszcza w ostatnich latach bardzo nasiliła się aktywność tzw. ruchów antyszczepionkowych, które kwestionują zasadność i bezpieczeństwo stosowania szczepień u dzieci. Niestety, większość osób rozpowszechniających takie informacje opiera się na plotkach lub nieaktualnych wynikach badań.

Najpopularniejszy mit dotyczy stwierdzenia, jakoby szczepienia miały wywoływać autyzm u dzieci. Kto jednak rozumie istotę tego zaburzenia, widzi też absurdalność tego pomysłu. Autyzm jest bowiem wadą wrodzoną, która kształtuje się jeszcze przed narodzinami dziecka. Popularność mitu o związku autyzmu ze szczepieniami bierze się prawdopodobnie z faktu, że pierwsze oznaki tego zaburzenia występują mniej więcej w czasie, w którym podaje się pierwsze szczepienia. Jest to jednak zbieżność czasowa, która nie oznacza przyczynowego wpływu szczepionek na rozwój psychologiczny dziecka.

Inna kontrowersja dotyczy substancji dodawanych do szczepionek w charakterze konserwantów. Dużo mówi się o zawartości szkodliwej rtęci w tych preparatach. Jest to także spore nieporozumienie, ponieważ związek ten nie występuje w szczepionkach w stanie czystym, a w formie etylortęci zwanej tiomersalem. Jest to bezpieczna forma tego pierwiastka, tak samo jak tlen w czystej postaci jest praktycznie trujący dla ludzi, natomiast równocześnie możemy przyjmować go w dużej ilości w wodzie. Co więcej, konserwanty w szczepionkach występują w skrajnie małych ilościach.

Kolejny powtarzany mit dotyczy tego, że szczepionki produkuje się z abortowanych płodów. Jest to jednak spore przekłamanie. W rzeczywistości chodzi o trzy rodzaje szczepionek: przeciw odrze, śwince i różyczce, ospie wietrznej oraz wirusowemu zapaleniu wątroby typu A. Wirusy do ich produkcji hoduje się na liniach komórek, które pobrano w latach 60. XX wieku z płodów usuniętych po wyroku sądu z innych przyczyn. Jest to więc sytuacja bardziej zbliżona do dawstwa organów, a ponadto żadne części ciał tych płodów sprzed 60 lat nie znajdują się w szczepionkach.

Warto wiedzieć, że szczepienia nie są tylko kwestią indywidualnego wyboru. Dzieci niezaszczepione nieumyślnie mogą przenosić choroby na osoby, u których zachodzą obiektywne przeciwwskazania do szczepień, np. chorzy po przeszczepach narządów lub z wrodzonymi wadami układu odpornościowego. Właśnie dlatego obowiązek szczepień jest taki ważny. Buduje odporność populacji, dzięki czemu osoby, które nie mogą się zaszczepić, mają dużo wyższą szansę uniknąć zarażenia.

Szczepionki obowiązkowe dla dzieci

Szczepionki obowiązkowe są bezpłatne i podaje się je dzieciom według kalendarza szczepień, publikowanego co roku na stronie internetowej Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego. Szczepienia te w praktyce obowiązują dzieci oraz młodzież do 19. roku życia. Pierwsze dawki podaje się już noworodkom podczas pierwszej doby od urodzenia.

Kalendarz szczepień to inaczej Program Szczepień Ochronnych, który uwzględnia szczepienia na następujące choroby zakaźne:

  • WZW typu B;
  • gruźlicę;
  • błonicę, tężec i krztusiec – DTP;
  • haemophilus influenzae typu B;
  • pneumokoki;
  • poliomyelitis (polio) – IPV;
  • odra, świnka, różyczka – szczepionka MMR,

Część szczepień podawana jest u dzieci w kilku dawkach, przy czym ważne są tu odpowiednie odstępy w czasie. Takie szczepienia przypominające wykonuje się, ponieważ poziom przeciwciał zwalczających konkretny patogen stopniowo spada. Kolejna dawka szczepienia ponownie pobudza układ odpornościowy do działania.

W celu zminimalizowania liczby wizyt u lekarza w celu wykonania szczepienia można odpłatnie skorzystać ze szczepionek 5 w 1 lub 6 w 1. To nowoczesne szczepionki skojarzone, umożliwiające zaszczepienie dziecka za jednym zamachem na kilka chorób zakaźnych. Zalety tych preparatów to ich nowoczesna formuła i możliwość zminimalizowania stresu, jakie może dziecku towarzyszyć podczas wkłuć towarzyszących oddzielnym dawkom szczepionek.

Uchylanie się od szczepień obowiązkowych grozi postępowaniem sądowym i karą grzywny. Niezaszczepienie dziecka równoznaczne jest bowiem z zaniedbaniem, które może prowadzić do narażenia jego zdrowia i życia.

Szczepionki zalecane dla dzieci

Szczepionki zalecane nie są refundowane przez NFZ. Rodzice, którzy zdecydują się na nie, mogą zapewnić swoim dzieciom ochronę przed meningokokami, rotawirusami, ospą wietrzną, grypą, odkleszczowym zapaleniem mózgu, WZW typu A i Neisseria meningitidis. Warto jednak pamiętać, że Ministerstwo Zdrowia organizuje akcje, w ramach których refundowane są niektóre szczepienia. Dlatego dobrze śledzić coroczne programy realizowane w celu profilaktyki i promocji zdrowia. Dzięki temu można zaszczepić dziecko nieodpłatnie.

Przygotowanie do szczepienia

Przed wykonaniem szczepienia dziecko powinno być przebadane przez lekarza rodzinnego. Termin szczepienia trzeba zmienić, jeżeli dziecko jest chore lub zaczyna rozwijać się u niego infekcja. Podobne zalecenie obowiązuje w przypadku szczepień osób dorosłych. Jeżeli objawy chorobowe, nawet łagodne, zaobserwujemy sami na kilka dni przed szczepieniem, jest to przeciwwskazaniem do wykonania procedury. Gdy nie mamy pewności, czy można zaszczepić dziecko w danym terminie, najważniejsze jest rozmowa z lekarzem. Należy go poinformować nie tylko o ewentualnych objawach, ale też o przebytych chorobach, alergiach, lekach lub reakcjach na poprzednie szczepienia.

W dniu szczepienia należy mieć przy sobie książeczkę szczepień i książeczkę zdrowia dziecka. Dziecko powinno mieć na sobie wygodne ubranie, które łatwo zdjąć. W przypadku najmłodszych przydać się może smoczek, pielucha tetrowa czy zabawka, która odwróci uwagę dziecka od zabiegu.

NOP – niepożądane odczyny poszczepienne

Niepożądany odczyn poszczepienny w skrócie określany jest jako NOP. To zjawisko będące niewłaściwą reakcją organizmu na podaną szczepionkę, czego wynikiem jest pogorszenie stanu zdrowia. Zazwyczaj NOP może wystąpić od kilku godzin do czterech tygodni po szczepieniu, przy czym inne ramy czasowe pojawiają się w przypadku szczepienia BCG na gruźlicę.

Powodem wystąpienia niepożądanych odczynów poszczepiennych mogą być indywidualne reakcje organizmu na szczepionkę, jej niewłaściwe podanie, alergia na składniki preparatu lub występować niezależne od szczepienia, a jedynie przypadkowo zbiegać się w czasie z zabiegiem. Dość często po szczepieniu obserwuje się łagodne odczyny miejscowe, które znikają samoistnie. Należą do nich ból w okolicy wkłucia, a także obrzęk i zaczerwienienie. Za odczyn łagodny uznaje się też stan podgorączkowy i ogólne gorsze samopoczucie. Bardzo rzadko występują niepożądane odczyny poszczepienne o charakterze poważnym (wysoka gorączka, odczyny alergiczne, reakcje anafilaktyczne) lub ciężkim (wstrząs anafilaktyczny, trombocytopenia, zakażenie). O wiele częściej od przypadków NOP wymagających wizyty w szpitalu występują za to powikłania chorób, na które wykonywane są szczepienia. Jeżeli niepokoi nas reakcja organizmu dziecka na szczepienie, należy udać się na konsultację lekarską.